SZLAK

ARCHITEKTURY DREWNIANEJ

Województowo Śląskie

Oglądane z tej perspektywy województwo śląskie wygląda zupełnie inaczej: zamiast zatłoczonych ulic, szarych domów i wielkomiejskiego hałasu - ciemna zieleń wiekowych drzew, stare drewno gontowych ścian i cisza. Wśród gałęzi kwitnących lip uwijają się pszczoły, a cały świat pełen jest ptasiego gwaru. To zupełnie inny świat, świat architektury drewnianej: starych kościółków, kaplic, budynków mieszkalnych i gospodarczych. Część z nich stoi jeszcze w miejscach, w których przez wiekami je wzniesiono; część zdobi ekspozycje muzealne. Na pozór archaiczny i nietrwały budulec, jakim jest drewno, przetrwał kilkaset lat zmagań z natura i dziś cieszy oko spracowaną fakturą słojów.

Zabytkowa architektura województwa śląskiego nie różni się od architektury innych regionów, jednak dynamiczna industrializacja i unowocześnienie gospodarki rolnej spowodowały, ze do naszych czasów pozostało niewiele zabytków świeckich, świeckich większość stanowią kościółki i kaplice.

Nieodłącznym elementem krajobrazu są tez kapliczki przydrożne i figury świętych. Dają one świadectwo wiary zamieszkującej tu ludności, stanowiącej jednocześnie element tradycyjnej sztuki ludowej.

Szlak architektury drewnianej województwa śląskiego pokazuje najciekawsze obiekty w ich naturalnym otoczeniu oraz placówki muzealne zajmujące się architektura i sztuką ludową. Jego Trasa Główna łączy się z podobnymi szlakami w województwach podkarpackim i małopolskim, natomiast pięć odrębnych pętli pozwoli na szczegółową penetrację terenu województwa.

UWAGA! Z wyjątkiem obiektów muzealnych zwiedzanie wnętrz kościółków możliwe jest jedynie przed lub po nabożeństwie. By zwiedzić wnętrze kościoła, należy wcześniej umówić się z proboszczem.

ZAPRASZAMY NA SZLAK ARCHITEKTURY DREWNIANEJ

Szlak Architektury Drewnianej województwa śląskiego obejmuje łącznie 84 obiekty architektury drewnianej: kościoły, kaplice, dzwonnice, chałupy, karczmy, leśniczówki, pałacyk myśliwski, skanseny i obiekty gospodarcze - młyn wodny i spichlerze, a jego przebieg przedstawia się następująco. Powyższe budynki oznakowane zostały tablicami informacyjnymi, na który zamieszczono opis obiektu w trzech wersjach językowych (polskiej, angielskiej i niemieckiej) oraz schematyczną mapkę obrazującą usytuowanie obiektu na szlaku. Szlak powstał z myślą o miłośnikach zabytków i dawnej architektury drewnianej. Ma uczyć, informować i przy okazji promować walory turystyczne województwa śląskiego. Realizując zapisy podpisanego w ubiegłym roku porozumienie wkrótce szlak architektury drewnianej zyska połączenie z podobnymi trasami powstającymi w województwach małopolskim i podkarpackim.

TRASA GŁÓWNA (326 km)

Gwoździany
Lubliniec
Sadów
Cieszowa
Koszęcin
Brusiek
Tworóg
Wielowieś
Sieroty
Zacharzowice
Paczyna
Poniszowice
Rudziniec
Bojszów
Rachowice
Sierakowice
Sośnicowice
Gliwice-Ostropa
Gliwice
Zabrze

Ruda Śląska
Chorzów
Katowice
Tychy
Bieruń
Bojszowy
Pszczyna
Ćwiklice
Grzawa
Miedźna
Góra
(Jawiszowice woj. małopolskie)
Wilamowice
Stara Wieś
Bestwina
Bielsko-Biała Mikuszowice
Łodygowice
Żywiec
Jeleśnia
Pewel Wielka
(Lachowice woj. małopolskie)

PĘTLA CZĘSTOCHOWSKA (180 km)

Częstochowa
Olsztyn
Zrębice
Janów
Złoty Potok
Żarki
Koziegłowy
Cynków
Woźniki

Sośnica
Koszęcin
Boronów
Bór Zapilsk
Truskolasy
Kłobuck
Mokra
Miedźno
Częstochowa
Pętla ma połączenie z Trasą Główną przez Koszęcin i Pętlą Gliwicką (Sośnica - Miasteczko Śląskie - Tarnowskie Góry - Gliwice).

PĘTLA GLIWICKA (159 km)

Gliwice
Ostropa
Sośnicowice
Sierakowice
Rachowice
Rudziniec
Poniszowice
Paczyna
Zacharzowice
Łubie
Księży Las

Szałsza
Gliwice
Zabrze
Ruda Śląska
Halemba
Paniowy
Borowa Wieś
Bojków
Żernica
Smolnica
Ostropa
Gliwice
Pętla jest fragmentem Trasy Głównej i ma połączenie z Pętlą Częstochowską (Szałsza - Tarnowskie Góry - Koszęcin) i z Pętlą Rybnicką (Żernica - Wilcza lub Paniowy - Bełk).

PĘTLA RYBNICKA (126 km)

Rybnik
Rybnik-Wielopole
Ochojec
Wilcza
Czerwionka-Leszczyny
Bełk
Palowice
Żory
Szeroka
Jastrzębie Zdrój


Gołkowice
Łaziska
Gorzyce
Wodzisław Śląski
Radlin
Jankowice Rybnickie
Chwałowice
Rybnik-Ligocka Kuźnia
Rybnik
Pętla ma połączenie z Pętlą Gliwicką (Wilcza - ŻernicaBełk - Paniowy)
oraz Pszczyńską (Jastrzębie Zdrój - Pielgrzymowice).

PĘTLA PSZCZYŃSKA (133 km)

Pszczyna
Ćwiklice
Grzawa
Miedźna
Góra
Jawiszowice
Wilamowice
Stara Wieś
Bestwina
Bielsko-Biała
Jasienica

Bielowicko
Skoczów
Ogrodzona
Zamarski
Kończyce Wielkie
Kaczyce
Zebrzydowice
Pielgrzymowice
Strumień
Wisła Mała
Łąka
Pszczyna
Pętla jest fragmentem Trasy Głównej i ma połączenie z Pętlą Rybnicką (Pielgrzymowice - Jastrzębie Zdrój lub Zebrzydowice - Gołkowice) oraz odcinek wspólny z Pętlą Beskidzką (Komorowice - Skoczów).

PĘTLA BESKIDZKA (113 km)

Bielsko-Biała
Jasienica
Bielowicko
Skoczów
Ustroń-Nierodzim
Wisła
Istebna
Koniaków

Pętla jest fragmentem Trasy Głównej i ma odcinek wspólny z Pętlą Pszczyńską (Komorowice - Skoczów).


Obiekty na Szlaku Architektury Drewnianej w Województwie Śląskim

1. BEŁK - kościół Św. Marii Magdaleny z 1753 r.

2. BIELOWICKO - kościół Św. Wawrzyńca z 1701 r.

3. BIELSKO-BIAŁA, ul. Sobieskiego 51 - Dom Tkacza z końca XVIII w, zrekonstruowany po pożarze dom mieszkalny z warsztatem pracy bielskiego sukiennika z końca XVIII w.

DOM TKACZA
43-330 Bielsko-Biała, ul. Sobieskiego 51,
tel. (33) 811 71 76, fax 811 10 35
e-mail: etno@muzeum.bielsko.pl
www.muzeum.bielsko.pl

czynne:
wt., śr. 9.00 - 17.00
czw. 10.00-18.00
pt. 9.00 - 15.00
sob. 9.00-15.00 (wstęp wolny)
niedz. nieczynne
Praktyczny pokaz pracy na krośnie tkackim.

4. BIELSKO-BIAŁA MIKUSZOWICE ul. Cyprysowa - kościół Św. Barbary z 1690 r.

5. BIERUŃ ul. Krakowska - kościół Św. Walentego z przeł. XVI/XVII w.

6. BOJSZÓW - kościół cmentarny Wszystkich Świętych z pocz. XVI w.

7. BORONÓW - kościół Matki Boskiej Różańcowej z 1611 r.

8. BÓR ZAPILSKI - kościół Św. Jacka z l. 1919-21

9. BRUSIEK - kościół Św. Jana Chrzciciela z ok. 1670 r.

10. BUKÓW - kaplica Różańcowa z 1770 r.

11. CHORZÓW - skansen Górnośląski Park Etnograficzny na pow. 25 ha pokazuje 58 przykładów drewnianego budownictwa ludowego z 5 regionów Górnego Śląska i Zagłębia beskidzkiego, podgórskiego, pszczyńsko-rybnickiego, przemysłowego i lublinieckiego), m.in. kościół Św. Józefa z 1791 r. z Nieboczów (w latach 1971-1995 w Rybniku-Kłokocinie), domy mieszkalne z Dziećkowic, Krasów, Panewnik, dom ostatniego sołtysa Katowic - Kazimierza Skiby, chałupy z Kromołowa, Istebnej, spichlerze dworskie i plebańskie, zagrodę pasterską z Brennej.

GÓRNOŚLĄSKI PARK ETNOGRAFICZNY
41-500 Chorzów, ul. Parkowa 1,
tel. (32) 241 07 18, fax 241 55 01
e-mail: skansen@poczta.onet.pl ; skansen@chorzow-online.pl
www.chorzow-online.pl
czynny:
1 V - 30 IX, wt. - pt. 10.00 - 17.00, sob., niedz. i święta 12.00 - 19.00;
1 X - 31 X, wt. - niedz. 10.00 - 17.00;
1 XI - 31 IV, wt. - pt. 9.00 - 14.00.

12. CHORZÓW ul. Lwowska - kościół Św. Wawrzyńca z 1559 r., przeniesiony w 1935-38 z Knurowa.

13. CIESZOWA - kościół Św. Marcina z 1751 r.

14. CIĘCINA - kościół Św. Katarzyny z 1542 r., powiększony 1667 i 1895, spichlerz dworski z XVIII w.

15. CZERNICA - spichlerz dworski z XVIII w.

16. CZERNICHÓW - dzwonnica wiejska z XIX w.

17. CYNKÓW - kościół Św. Wawrzyńca z 1631 r.

CZĘSTOCHOWA pl. Biegańskiego - ekspozycja kultury ludowej regionu częstochowskiego w Muzeum.

MUZEUM CZĘSTOCHOWSKIE
42-200 Częstochowa, Al. NMP 45a Ratusz, pl. Biegańskiego 45,
tel. (34) 324 44 24, fax 324 32 75
e-mail:ratusz@muzeum.czestochowa.um.gov.pl
czynne: wt. - niedz. w godz. 10.00 - 17.30 (w środy wstęp wolny).

18. GILOWICE - kościół Św. Andrzeja z 1547 r. z wieżą z 1641 r., przeniesiony z Rychwałdu w 1757 r.

19. GLIWICE ul. Kozielska - kościół Wniebowzięcia MB z 1493 r., przebudowany w XVII w., wieża z 1777 r., przeniesiony w 1925 r. z Zębowic koło Olesna na cmentarz żołnierzy francuskich; ekspozycja kultury ludowej regionu gliwickiego w Muzeum.

MUZEUM W GLIWICACH - Willa Caro,
44-100 Gliwice, ul. Dolnych Wałów 8a,
tel. (32) 231 08 54, fax 230 73 66
e-mail:muzeumwgliwicach@wp.pl
czynne:
wt., śr., pt. 9.00 - 14.30,
czw. 11.00 - 18.00 (wstęp wolny),
sob., niedz. 10.00 - 15.00.

20. GLIWICE - OSTROPA ul. Piekarska - kościół Św. Jerzego z 1640 r., z murowanym gotyckim prezbiterium z XV w.

21. GOŁKOWICE - kościół Św. Anny z 1874 r.

22. GÓRA - kościół Św. Barbary z 2. poł. XVI w.

23. GRZAWA - kościół Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XVI w.

24. GWOŹDZIANY - kościół Nawiedzenia NMP z 1576 r., przeniesiony z Kościelisk w 1978 r.

25. ISTEBNA nr 824 - drewniana chałupa góralska Kawuloków z końca XIX w. w niej Izba Regionalna; w centrum Istebnej i licznych przysiółkach kilkadziesiąt innych drewnianych chałup i budynków gospodarczych.

26. ISTEBNA - ANDZIOŁÓWKA - kaplica WOTYWNA Konarzewskich z 1923 r. z wystrojem Ludwika Konarzewskiego seniora.

27. ISTEBNA - KUBALONKA - kościół Św. Krzyża z 1779 r., przeniesiony z Przyszowic w 1958 r.

28. ISTEBNA - MLASKAWKA - kościół filialny Św. Józefa, przeniesiony w 1995 r. z Jaworzynki-Trzycatka, gdzie stał pod wezwaniem Matki Boskiej Frydeckiej (zbudowany w 1952 r.).

29. ISTEBNA - STECÓWKA - kościół Matki Boskiej Fatimskiej z 1956 r.

30. JANKOWICE RYBNICKIE - kościół Bożego Ciała z 1675 r.

31. JASTRZĘBIE ZDRÓJ ul. ks. biskupa Bednorza - kościół ŚŚ. Barbary i Józefa z 1. poł. XVII w., przeniesiony w 1974 r. z Jedłownika.

32. JELEŚNIA - karczma z XVIII w.

33. KACZYCE - kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z 1620 r., przeniesiony w 1971-72 z Ruptawy.

34. KATOWICE Park Kościuszki - kościół Św. Michała Archanioła z 1520 r., przeniesiony w 1938-39 z Syryni; ul. Wita Stwosza - zbiory średniowiecznej sztuki sakralnej, pochodzących m.in. z drewnianych kościołów województwa śląskiego w Muzeum Archidiecezjalnym.

MUZEUM ARCHIDIECEZJALNE
Katowice, ul. Wita Stwosza 16,
tel. (32) 251 67 03,
czynne:
wt. - czw. 14.00 - 18.00
niedz. 14.00 - 17.00 (dla grup po uprzednim zgłoszeniu telefonicznym w każdym innym czasie).

KONIAKÓW - ekspozycje sztuki ludowej w izbach regionalnych: Marii Gwarek (Koniaków 662), Heleny i Mieczysława Kamieniarzy (Koniaków 301) i Tadeusza Ruckiego (Koniaków 662).

35. KOŃCZYCE WIELKIE - kościół Św.Michała Archanioła z 1777 r., ze starszą wieżą z 1751 r.

36. KOSZĘCIN - kościół Św. Trójcy z 1724 r.; ekspozycja etnograficzna.

OŚRODEK KULTURY I EDUKACJI REGIONALNEJ
42-286 Koszęcin, ul. A. Kochcickiego 2,
tel. (34) 357 62 94, fax 357 62 94
Prezentuje wygląd tradycyjnej izby śląskiej, zbiór książek śląskich XIX/XX w. i stroje ludowe różnych regionów Górnego Śląska.
czynne od maja do września - tylko wycieczki grupowe.

37. KSIĘŻY LAS - kościół Św. Michała Archanioła z 1494 r.

38. LALIKI - POCHODZITA - kościół NMP Nieustającej Pomocy z 1947 r., rozbudowany w1965 r.

39. LUBLINIEC - kościół Św. Anny z 1653 r.

40. LUBOMIA - kaplica Św. Jana Nepomucena z ok. 1700 r.,

41. ŁAZISKA - kościół Wszystkich Świętych z XVI w.

42. ŁODYGOWICE - kościół ŚŚ. Szymona i Judy Tadeusza z 1635 r., powiększony w XVIII w.

43. MIASTECZKO ŚLĄSKIE - kościół Św. Jerzego i Wniebowzięcia NMP z 1666 r.

44. MIEDŻNA - kościół Św. Klemensa Papieża z XVII w.

45. MIKOŁÓW BOROWA WIEŚ ul. Gliwicka - kościół Św. Mikołaja z ok. 1640 r., przeniesiony w 1937-39 z Przyszowic.

46. MILÓWKA - chałupa konstrukcji zrębowej z 1739 r., obecnie muzeum gminne.

MUZEUM "STARA CHAŁUPA"
34-360 Milówka, ul. Piastowska 1,
tel. (33) 863 76 34, fax 863 76 00
czynne: wt. - sob. 9.00 - 14.00.
Wyposażenie wnętrza domu góralskiego z 2. poł. XIX w. - ze zbiorów Muzeum w Żywcu. Stałe imprezy: przędzenie wełny, skubanie pierza, łuskanie fasoli w ramach "Żywieckich Godów" - styczeń/luty.

47. MOKRA - kościół ŚŚ. Szymona i Judy Tadeusza z 1708 r.

48. OLSZTYN ul. Kuhna 1 - ruchoma szopka Jana Wewióra w drewnianej chałupie z końca XIX w., tel. (34) 363-59-88, 0607-41-48-06.

RUCHOMA SZOPKA OLSZTYŃSKA, Izba Twórcza Jana Wewióra
42-256 Olsztyn k. Częstochowy, ul. Kühna 1,
adres do korespondencji: 42-200 Częstochowa, ul. Rakowska 6 m. 53,
tel. (34) 363 59 88, tel kom. 0607 41 48 06
Ruchoma szopka olsztyńska jest religijno-historycznym kompleksem o charakterze galerii autorskiej Jana Wewióra. Obiekt znajduje się w zabytkowej 100-letniej chłopskiej chacie, gdzie przedstawione są ruchome sceny (350 figur) z życia Świętej Rodziny i tradycji ludowych ludu jurajskiego. Głównemu obiektowi towarzyszą lochy, w których umiejscowione są sceny przedstawiające dzieje ziemi olsztyńskiej. Wystawa uzupełniana jest ciągle o nowe zbiory.
czynne codziennie w godz. 9.00 - 17.00 po uzgodnieniu telefonicznym.

49. PACZYNA - dzwonnica drewniana z 1679 r.

50. PALOWICE - kościół Trójcy Przenajświętszej z 1595 r., przeniesiony w 1981 r. z Leszczyn.

51. PANIOWY - kościół ŚŚ. Piotra i Pawła z 1757 r.

52. PIELGRZYMOWICE - kościół Św. Katarzyny z 1680 r.

53. PONISZOWICE - kościół Św. Jana Chrzciciela z 1499 r., rozbudowany 1775 i 1834 r. z wolnostojącą dzwonnicą z 1520 r.

54. PSZCZYNA - skansen Zagroda Wsi Pszczyńskiej utworzony w 1975 r. w Parku Kolejowym prezentujący wśród 16 obiektów m.in. chałupę z Grzawy, ośmioboczną stodołę z Kryr, szopę z Frydka, młyn wodny z Bojszów (obecnie karczma), spichlerz z Rudołtowic i kuźnię z Goczałkowic.

SKANSEN "ZAGRODA WSI PSZCZYŃSKIEJ"
43-200 Pszczyna, Aleja Parkowa,
tel. 0 603 131 186,
czynny: wt. - niedz. 10.00 - 15.00.
stała impreza: "Spotkania pod Rzymem" (czerwiec)

55. PSZCZYNA - ĆWIKLICE - kościół Św. Marcina z przeł. XVI/XVII w.

56. PSZCZYNA - ŁĄKA ul. Tetmajera - kościół Św. Jadwigi z 1660 r. z wolnostojącą dzwonnicą.

57. RACHOWICE - kościół Trójcy Świętej z 1668 r. z murowanym gotyckim prezbiterium z XV w.

58. RUDZINIEC - kościół Św. Michała Archanioła z 1657 r.

59. RYBNIK LIGOCKA KUŹNIA ul. Wolna - kościół Św. Wawrzyńca z 1717 r., przeniesiony w 1975 r. z Boguszowic.

60. RYBNIK WIELOPOLE ul. Górna - kościół Św. Katarzyny i MB Różańcowej z 1534 r., przeniesiony w 1976 r. z Gierałtowic.

61. SADÓW - wolnostojąca dzwonnica drewniana z XVII w. przy murowanym kościele Św. Józefa z 1331 r.

62. SIERAKOWICE - kościół Św. Katarzyny Aleksandryjskiej z 1675 r.; kapliczka Św. Jana Nepomucena przy drodze do Rachowic.

63. SIEROTY - kościół Wszystkich Świętych z 1707 r. z murowanym gotyckim prezbiterium z ok. 1470 r.

64. SMOLNICA - kościół Św. Bartłomieja z ok. 1603 r.

65. STARA WIEŚ - kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z 1522 r.; kilka drewnianych domów z XIX w. z ozdobnymi szczytami; stara szkoła z 1787 r. - obecnie Izba Regionalna, tel. (33) 845-72-04.

66. SZAŁSZA - kościół Matki Boskiej z XVI/XVII w., zrekonstruowany po pożarze w 1967 r.

67. SZCZYRK - kościół Św. Jakuba Apostoła z l. 1797-1800.

68. TRUSKOLASY - kościół Św. Mikołaja z 1737 r.; kilkanaście drewnianych budynków mieszkalnych i gospodarskich.

69. USTROŃ (Nierodzim) - kościół Św. Anny z 1769 r.; stała wystawa etnograficzna w Muzeum Regionalnym.

MUZEUM REGIONALNE STARA ZAGRODA
43-450 Ustroń, ul. Ogrodowa 1,
tel. (33) 854 31 08
czynne codziennie 9.00-17.00.

70. WILCZA - kościół Św. Mikołaja z 1755 r.

71. WISŁA - wystawa kultury ludowej górali beskidzkich w Muzeum Beskidzkiem, na jego zapleczu kilka drewnianych chałup góralskich;

MUZEUM BESKIDZKIE IM. A. PODŻORSKIEGO
43-460 Wisła, ul. Stellera 1,
tel./fax (33) 855 22 50,
czynne: wt., czw., pt. 9.00 - 15.00, śr. 9.00 -17.00, sob. niedz. 9.00 - 17.00
Impreza stała: Koncert Wiślańskich Muzykantów (luty)

72. WISŁA ul. Lipowa - dawny zameczek myśliwski arcyksięcia Fryderyka Habsburga z 1898 r., przeniesiony w 1973 r. z polany Przysłop pod Baranią Górą (w l. 1924-1973 schronisko PTT i PTTK).

73. WISŁA - ŁABAJÓW ul. Kopydło - kościół Znalezienie Krzyża Świętego z drewnianą wieżą z 1575 r. przeniesioną w 1983 r. z Połomii.

74. WISŁA - ZADNI GROŃ ul. Zameczek - kaplica z 1909 r. z zespołu nieistniejącego zameczku myśliwskiego Habsburgów.

75. WISŁA MAŁA - kościół Św. Jakuba Mł. i MB Dobrej Rady z 1775-82 r.

76. WOŹNIKI - kościół cmentarny Św. Walentego z 1696 r.

77. ZABRZE - PORĘBA ul. Wolności - kościół Św. Jadwigi z 1929 r.

78. ZACHARZOWICE - kościół Św. Wawrzyńca z ok. 1580 r.

79. ZAMARSKI - kościół Najświętszego Serca Jezusowego z 1731 r.

80. ZŁATNA - leśniczówka habsburskiego zarządu lasów z 1876 r., proj. Karol Pietschka.

81. ZŁOTY POTOK - dawny młyn wodny Kołaczew na Wiercicy, z przeł. XIX/XX w.

82. ZRĘBICE - kościół Św. Idziego z 1789 r.

83. ŻABNICA - kościół Matki Boskiej Częstochowskiej z 1914 r.

84. ŻERNICA - kościół Św. Michała z ok. 1661 r.

ŻYWIEC - stała ekspozycja "Kultura materialna górali beskidzkich" w Muzeum.

MUZEUM,
34-300 Żywiec, ul. Kościuszki 5,
tel./fax (33) 861 21 24,
czynne:
wt. - pt. 9.00 - 16.00,
sob. 10.00 - 15.00,
niedz. 10.00 - 14.00,


Broszura - Szlak Architektury Drewnianej Województwa Śląskiego (2,5 MB)