Województwo Śląskie

Polityka społeczna

Polityka społeczna

Politykę społeczną można zdefiniować jako przyjęty i realizowany przez władzę publiczną i organizacje pozarządowe zespół długofalowych działań mających na celu zaspokajanie potrzeb ludności i rozwiązywania problemów społecznych. Główne cele Samorządu Województwa Śląskiego w zakresie polityki społecznej wyznacza dokument pn. „Strategia Polityki Społecznej Województwa Śląskiego na lata 2006-2020. Aktualizacja 2015”. Jako misję wskazano w nim „Poprawę warunków i jakości życia mieszkańców województwa śląskiego”.

Jednym z głównych, obok bezrobocia, problemów społecznych dotykających ludność regionu jest ubóstwo. Do pozostałych należą w szczególności: bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego, długotrwała lub ciężka choroba oraz niepełnosprawność. Ponadto sporym wyzwaniem dla województwa jest wzrastająca liczba osób w podeszłym wieku oraz trudności wynikające z emigracji jego mieszkańców. Występowanie wyżej wymienionych problemów powoduje, że wielu mieszkańców województwa śląskiego doświadcza wykluczenia społecznego.

Udział osób ubogich wśród ogółu ludności należy w województwie śląskim do najniższych w kraju. W 2014 r. poniżej minimum egzystencji żyło prawie 5% populacji. Dla porównania w województwie warmińsko-mazurskim było to blisko 15%. Jednak patrząc na te dane z innej perspektywy można dostrzec, że za prawie 15% ludności województwa warmińsko-mazurskiego doświadczających ubóstwa skrajnego kryje się około 214 tys. osób, natomiast za niecałymi 5% w województwie śląskim - ponad 215 tys. W województwie śląskim, podobnie jak na poziomie całego kraju, główną przyczyną ubóstwa jest brak pracy. Do pozostałych czynników ryzyka zalicza się także: pracę na niskopłatnych stanowiskach, niski poziom wykształcenia, wielodzietność, niepełnosprawność oraz utrzymywanie się z rolnictwa lub ze źródeł niezarobkowych. Osoby i rodziny, które nie są w stanie przezwyciężyć trudnych sytuacji życiowych wykorzystując do tego własne możliwości mogą skorzystać z pomocy społecznej. Jej celem jest wsparcie wysiłków osób i rodzin zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Samorząd Województwa Śląskiego na bieżąco diagnozuje i monitoruje zarówno poziom problemów społecznych, jak i zasobów pomocy społecznej. Na koniec 2015 r. w województwie śląskim działało 615 instytucji pomocy społecznej świadczących szeroki zakres usług. Należą do nich w szczególności: wypłacanie pomocy finansowej, udzielanie pomocy rzeczowej, poradnictwo specjalistyczne, praca socjalna, zapewnienie posiłku, opieka całodobowa, środowiskowa oraz rodzinna. Skuteczna realizacja zadań pomocy społecznej w dużej mierze zależy od odpowiedniej liczebności oraz właściwej struktury pracowników instytucji pomocy społecznej. Na koniec 2015 r. w województwie śląskim zadania z zakresu pomocy społecznej realizowało blisko 14,5 tys. osób, z czego blisko 2,5 tys. stanowili pracownicy socjalni ośrodków pomocy społecznej i powiatowych centrów pomocy rodzinie. 73,3% z nich posiadało wyższe wykształcenie, 20% specjalizację I stopnia z zakresu pracy socjalnej, natomiast 9% specjalizację II stopnia.

Odpowiadając na potrzeby społeczne, wynikające z trudnej sytuacji życiowej lub materialnej mieszkańców regionu, Województwo Śląskie wspiera projekty organizacji pozarządowych w dziedzinie polityki społecznej, w trybach przewidzianych ustawą o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (otwarte konkursy ofert oraz tzw. „małe granty”). Dzięki wsparciu z budżetu Województwa Śląskiego, w latach 2011-2015, organizacje pozarządowe zrealizowały 63 zadania publiczne służące organizowaniu pomocy dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Ważną inicjatywą Samorządu Województwa Śląskiego w dziedzinie polityki społecznej jest program pn. Śląskie dla rodziny – Karta Dużej Rodziny. Celem tego przedsięwzięcia jest wzmocnienie i wsparcie rodzin wielodzietnych zamieszkałych na terenie województwa śląskiego. Wielodzietność, choć sama w sobie nie stanowi problemu społecznego, należy do czynników zwiększających ryzyko popadnięcia w ubóstwo. Dzięki programowi członkowie rodzin wielodzietnych mogą skorzystać z ulg i zniżek na produkty i usługi oferowane przez jego partnerów.

Osoby zagrożone wykluczeniem społecznym mogą korzystać również ze wsparcia instrumentu polityki społecznej, jakim jest ekonomia społeczna. Stanowi on system przedsiębiorstw i organizacji oraz właściwych im uregulowań prawnych, których celem jest prowadzenie procesu reintegracji społecznej i zawodowej. Do podmiotów ekonomii społecznej zaliczają się w szczególności: organizacje pozarządowe, spółdzielnie socjalne, zakłady aktywności zawodowej, warsztaty terapii zajęciowej oraz kluby i centra integracji społecznej. Jednym z zadań Samorządu Województwa Śląskiego jest koordynowanie działań na rzecz sektora ekonomii społecznej. Obecnie są one podejmowane w ramach projektu pozakonkursowego Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego Współpraca się opłaca – koordynacja sektora ekonomii społecznej w województwie śląskim w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020. Wdrażanych jest wiele inicjatyw, z których w szczególności warto wymienić: powołanie Śląskiej Rady Podmiotów Reintegracyjnych, wdrożenie systemu certyfikowania podmiotów ekonomii społecznej w województwie śląskim oraz prowadzenie Internetowego katalogu podmiotów ekonomii społecznej województwa śląskiego. Ponadto organizowane są różnego typu spotkania, seminaria, konferencje, konkursy, doradztwo i działania promocyjno-edukacyjne z zakresu ekonomii społecznej.

Kolejnym narzędziem polityki społecznej stosowanym w województwie śląskim jest rewitalizacja obszarów zdegradowanych. Działaniom rewitalizacyjnym może zostać poddany obszar znajdujący się w stanie kryzysowym z powodu koncentracji negatywnych zjawisk społecznych, w szczególności bezrobocia, ubóstwa, przestępczości, niskiego poziomu edukacji lub kapitału społecznego. Rewitalizację stosuje się także wobec terenów, na których występuje niewystarczający poziom uczestnictwa w życiu publicznym i kulturalnym oraz dodatkowo negatywne zjawiska w sferze gospodarczej, środowiskowej, przestrzenno-funkcjonalnej lub technicznej. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej realizuje, w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna 2014-2020, projekt Śląskie programy rewitalizacji – wsparcie dla gmin. Jego głównym celem jest wsparcie gmin w uruchomieniu procesów zmierzających do rewitalizacji obszarów zdegradowanych. Jednocześnie projekt umożliwi m.in.: upowszechnienie rozumienia pojęcia rewitalizacji, wzmocnienie zdolności gmin do tworzenia mechanizmów partycypacji, zwiększenie świadomości i wiedzy przedstawicieli samorządów lokalnych na temat zasad prawidłowego przygotowania procesu rewitalizacji oraz stworzenie warunków do wykorzystania przez samorządy lokalne aktywnych narzędzi partycypacji. W ramach projektu zorganizowany został konkurs dotacji dla gmin. Jego przedmiotem jest zapewnienie wsparcia w procesie opracowania lub aktualizowania programów rewitalizacji, które stanowią podstawę do ubiegania się o dotacje z funduszy Unii Europejskiej.

W województwie śląskim od wielu już lat mamy do czynienia z procesem demograficznego starzenia się ludności. Polega on na zmniejszeniu się liczby osób w wieku przedprodukcyjnym i produkcyjnym, przy równoczesnym wzroście populacji osób najstarszych. W ciągu ostatnich lat nastąpił znaczny wzrost liczby oraz udziału seniorów w populacji regionu. W latach 2005-2015 liczba osób w wieku 60+/65+ wzrosła o 28%. Prognoza ludności do 2035 roku przewiduje kontynuację istniejącej tendencji. Populacja osób w wieku poprodukcyjnym zwiększy się o kolejne 6% w odniesieniu do roku 2015. Wzrost liczby i udziału osób starszych powoduje stałe zwiększanie zapotrzebowania na usługi dla seniorów. Województwo Śląskie dostrzegając te wyzwania prowadzi działania w zakresie polityki senioralnej służące tworzeniu warunków do aktywnego i godnego starzenia się oraz kształtowaniu środowiska przyjaznego każdemu wiekowi. Wśród działań podejmowanych przez Województwo Śląskie na pierwszy plan wysuwa się projekt Śląskie dla Seniora oraz prowadzone w jego ramach inicjatywy: Śląska Karta Seniora, upowszechnienie idei Koperty życia oraz współpraca ze Śląską Radą ds. Seniorów. Ś

ląska Karta Seniora umożliwia osobom starszym skorzystanie z dedykowanej im oferty świadczonej przez partnerów działających w obszarze kultury, edukacji, rekreacji itp., jedynie w oparciu o dowód osobisty potwierdzający ukończenie 60 roku życia. Idea Koperty życia upowszechniana jest we współpracy z Pełnomocnikiem Terenowym Rzecznika Praw Obywatelskich w Katowicach oraz Komendą Wojewódzką Policji w Katowicach. Koperta życia zawiera ujednoliconą kartę informacyjną, w której odnotowane są najważniejsze dane medyczne dotyczące seniora. Znacząco ułatwia to udzielanie pomocy osobie poszkodowanej, w przypadku gdy jest ona nieprzytomna. Śląska Rada ds. Seniorów jest organem opiniodawczym i doradczym działającym społecznie przy Marszałku Województwa Śląskiego, w celu wzmocnienia i rozwoju regionalnej polityki senioralnej. Jej działania zmierzają do integrowania środowisk osób starszych, tworzenia płaszczyzny wymiany dobrych praktyk, informowania i wspierania środowisk seniorów oraz budowania przestrzeni społecznej przyjaznej najstarszym mieszkańcom województwa. Ponadto w ramach projektu Śląskie dla Seniora cyklicznie organizowane są wydarzenia o zróżnicowanej tematyce i formule (m.in. Wojewódzki Dzień Seniora, Senioralia) umożliwiające aktywne spędzanie czasu wolnego i zapoznanie się z ofertą działań realizowanych na rzecz osób starszych.

Problemy dotyczące stosowania środków psychoaktywnych, w tym ryzykowne bądź szkodliwe spożywanie napojów alkoholowych oraz będące ich konsekwencją problemy uzależnień stanowią jeden z kluczowych problemów społecznych. Uzależnienia bowiem stanowią istotny czynnik powodujący m.in.: ubóstwo, dysfunkcje i rozpad rodzin, niedobory wychowawcze i rozwojowe dzieci, przemoc w rodzinie oraz zachowania karalne. Skalę konsumpcji alkoholu i używania narkotyków Polsce prezentuje raport CBOS z 2015 r. Według tego źródła nadmiernie pijących (powyżej 12 litrów alkoholu w ciągu roku) było 6,3% populacji. Z kolei do używania jakiegokolwiek narkotyku przyznało się 16,4% badanych. Działania Samorządu Województwa z obszaru profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień prowadzone są w ramach Programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w województwie śląskim na lata 2016-2020 oraz Programu przeciwdziałania narkomanii w województwie śląskim na lata 2011-2016. Przeciwdziałając problemom związanym z alkoholizmem i narkomanią Województwo Śląskie współpracuje z wieloma podmiotami sektora publicznego i społecznego. Corocznie przeprowadzane są otwarte konkursy ofert na realizację zadań publicznych w dziedzinie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień. W latach 2011-2015 organizacjom pozarządowym zlecono realizację 83 zadań z obszaru przeciwdziałania problemom alkoholowym oraz 47 projektów z zakresu przeciwdziałania narkomanii.

Przyczyniając się do łagodzenia skutków dysfunkcji rodzin oraz niedoborów wychowawczych i rozwojowych dzieci, będących m.in. wynikiem uzależnień, Województwo Śląskie systematycznie wspiera finansowo działalność gminnych placówek wsparcia dziennego dla dzieci i młodzieży w gminach o najniższych dochodach z tytułu koncesji na sprzedaż detaliczną alkoholu. Dotacje te przyczyniły się do realizacji programów wychowawczych, profilaktycznych i edukacyjnych oraz organizacji czasu wolnego dzieci, zakupu niezbędnego sprzętu i materiałów umożliwiających prowadzenie zajęć, a także do adaptacji pomieszczeń placówek. W latach 2011-2015, dzięki pomocy udzielonej gminom uruchomiono 21 nowych placówek wsparcia oraz wzmocniono 85 już funkcjonujących. Współpracując z powiatami w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień oraz przeciwdziałania przemocy w rodzinie Województwo Śląskie wsparło 66 zadań prowadzonych przez wyspecjalizowane placówki świadczące pomoc osobom i rodzinom dotkniętych problemem uzależnienia. Samorząd Województwa realizuje także działania mające na celu rozwój i modernizację bazy materialnej, organizacyjnej i merytorycznej podmiotów prowadzących leczenie, rehabilitację i reintegrację osób uzależnionych, w tym poprzez coroczne organizowanie naborów ofert dla podmiotów wykonujących działalność leczniczą. W latach 2011-2015 przyznano dotacje 10 podmiotom działającym w obszarze przeciwdziałania alkoholizmowi oraz 11 podmiotom działającym w obszarze przeciwdziałania narkomanii. W okresie tym wspierano także działania mające na celu reintegrację społeczną i zawodową osób wykluczonych społecznie, w tym uzależnionych od alkoholu. Marszałek Województwa Śląskiego przyznał dotacje 5 centrom integracji społecznej na wyposażenie oraz działalność przez okres pierwszych 3 m-cy.

W ramach edukacji publicznej w zakresie profilaktyki uzależnień Samorząd Województwa organizuje i współorganizuje przedsięwzięcia o zasięgu ponadlokalnym, regionalnym lub krajowym. Ponadto w latach 2011-2015 zorganizowano 81 szkoleń/konferencji dla osób reprezentujących różne grupy zawodowe. Spotkania te służyły poszerzeniu wiedzy, doskonaleniu umiejętności zawodowych, wymianie doświadczeń oraz integracji osób pracujących w obszarze profilaktyki i rozwiązywania problemów uzależnień. Prowadzone są również systematyczne badania z obszaru problematyki związanej z zażywaniem środków psychoaktywnych we współpracy m.in. z Państwową Agencją Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, Krajowym Biurem ds. Przeciwdziałania Narkomanii oraz placówkami naukowo-badawczymi.

Rodzina jest najtrwalszym i najstarszym elementem organizacji społecznej. Jednakże z uwagi na fakt, że stanowi ona podstawową strukturę społeczną praktycznie wszystkie problemy dotyczące danej zbiorowości dotykają także rodziny. Odbija się to często na najmłodszych jej członkach. Dlatego też rodziny niewydolne wychowawczo muszą być wspierane w pełnieniu swoich ról. Czasami jednak dla znajdujących się w nich dzieci trzeba znaleźć nowy dom. Ważne miejsce w zapewnieniu właściwej opieki i wychowania najmłodszym mieszkańcom województwa śląskiego odgrywa system pieczy zastępczej. Jego częścią są prowadzone przez Samorząd Województwa Śląskiego oraz na jego zlecenie: ośrodki adopcyjne, interwencyjny ośrodek preadopcyjny i regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne.

Głównym celem ośrodków adopcyjnych jest zapewnienie środowiska rodzinnego dzieciom z uregulowaną sytuacją prawną. Zaangażowani w pracę ośrodków adopcyjnych specjaliści prowadzą działalność diagnostyczno-konsultacyjną, której celem w szczególności jest: przygotowanie do roli rodzica adopcyjnego, poradnictwo w zakresie adopcji, towarzyszenie na każdym etapie procedury adopcyjnej, sprawowanie nadzoru nad okresem osobistej styczności z dzieckiem, prowadzenie poradnictwa rodzinnego i terapii rodzinnej dla zawiązanych rodzin adopcyjnych oraz opieka i wsparcie pedagogiczno-psychologiczne dla kobiet ciężarnych znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, które sygnalizują zamiar pozostawienia dziecka. Zgodnie z obowiązującym prawem ośrodek adopcyjny ma wyłączną kompetencję w prowadzeniu procedur adopcyjnych, dlatego osoby zainteresowane przysposobieniem dziecka powinny skontaktować się z tego rodzaju instytucją. W województwie śląskim w ramach struktury organizacyjnej Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej Województwa Śląskiego funkcjonuje publiczny Wojewódzki Ośrodek Adopcyjny w Katowicach wraz z pięcioma filiami (w Bielsku-Białej, Częstochowie, Rybniku, Sosnowcu i Wodzisławiu Śląskim) oraz cztery niepubliczne ośrodki adopcyjne: Diecezjalny Ośrodek Adopcyjny w Sosnowcu, Ośrodek Adopcyjny Towarzystwa Przyjaciół Dzieci Oddziału Okręgowego w Częstochowie, Ośrodek Adopcyjny i Pieczy Zastępczej Towarzystwa Rozwijania Aktywności Dzieci „Szansa” w Bytomiu, a także Ośrodek Adopcyjny Towarzystwa Przyjaciół Dzieci Śląskiego Oddziału Regionalnego w Katowicach.

Jednym z zadań własnych samorządu województwa, określonych ustawą o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej jest prowadzenie interwencyjnych ośrodków preadopcyjnych oraz regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych. W województwie śląskim zadanie to zlecono organizacjom społecznym, które prowadzą łącznie 5 placówek, tj.: Interwencyjny Ośrodek Preadopcyjny oraz 4 regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne. Interwencyjny Ośrodek Preadopcyjny dysponuje 20 miejscami dla dzieci w wieku od urodzenia do ukończenia pierwszego roku życia. Ośrodek zapewnia całodobową, specjalistyczną opiekę medyczno-pielęgnacyjną oraz wychowanie dziecka pozbawionego trwale lub okresowo opieki ze strony własnej rodziny. Udzielana jest w nim wszechstronna pomoc noworodkom i niemowlętom, które w okresie oczekiwania na przysposobienie, ze względów zdrowotnych, nie mogły zostać umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej. Regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne, dysponujące łącznie 114 miejscami, zapewniają całodobową specjalistyczną opiekę, dostęp do usług medycznych i rehabilitacji oraz wychowanie i edukację dzieci, które ze względu na stan zdrowia nie mogły zostać umieszczone w rodzinnej pieczy zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Wsparciu rodziny służy także system koordynacji świadczeń rodzinnych. Wstąpienie Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej umożliwiło korzystanie jej obywatelom z systemów zabezpieczenia społecznego funkcjonujących w poszczególnych państwach członkowskich. Obywatele polscy mają takie same obowiązki i korzystają z takich samych praw jak obywatele państw, w którym przebywają. W celu ułatwienia mieszkańcom Wspólnoty korzystania z prawa równego traktowania stosuje się specjalny system koordynacji uprawnień. Załatwianiem spraw rodzin z województwa śląskiego, których członek rodziny zamieszkuje i/lub pracuje na terenie innego kraju Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego zajmuje się działający w ramach Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Katowicach Dział Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego, który realizuje zarówno świadczenia rodzinne, jaki i świadczenie wychowawcze, tzw. 500+.



Zobacz aktualności

więcej w kategorii: polityka społeczna

wszystkieedukacjaekologiafinansefundusze europejskiegospodarkainfrastrukturainwestycjekomunikacjakulturapolityka społecznapromocjarolnictworynek pracysejmiksportspotkania uroczystościstrategia rozwojuturystykazagospodarowanie przestrzennezagranicazarządzdrowie