Tradycyjna inauguracja sezonu pasterskiego, zorganizowana w Rychwałdzie na Żywiecczyźnie, w tym roku nabiera szczególnego znaczenia. 2026 został bowiem ustanowiony Rokiem Górali i Obrzędów Pasterskich w Województwie Śląskim.

Podczas uroczystości samorząd regionu reprezentował wicemarszałek Grzegorz Boski i przewodniczący Sejmik Jacek Jarco. Nie zabrakło parlamentarzystów, radnych Sejmiku Województwa Śląskiego oraz lokalnych samorządowców.

Obchody rozpoczęła uroczysta Msza Św. w Bazylice św. Mikołaja. Po nabożeństwie kolorowy korowód przeszedł do kosoru, gdzie przystąpiono do tradycyjnych obrzędów pasterskich, m.in.: liczenia, poświęcenia i okadzenia owiec, śpiewów, błogosławieństwa zwierząt oraz ludzi. Uroczystościom w Rychwałdzie towarzyszyły występy artystów, kapel i zespołów góralskich na błoniach przy bazylice. Na stoiskach prowadzona była degustacja potraw regionalnych.

Podczas obchodów wręczono również umowy na realizację zadań w ramach „Wojewódzkiego Programu - Owca Plus do roku 2027”. Ta inicjatywa samorządu województwa liczy już prawie 20 lat. Tym razem w ramach otwartego konkursu ofert na zadania publiczne dotyczące ochrony przyrody i krajobrazu dofinansowano 4 fundacje na łączną kwotę 849 996 złotych. Wsparcie otrzymały:

w ramach zadania „Ochrona przyrody i krajobrazu hal, łąk i polan górskich Beskidów”:

• Fundacja Dobry Widok (zadanie: Ale wypas!) - 454 554 zł
• Fundacja na rzecz Rozwoju Owczarstwa (zadanie: Owce na Wypasie) - 109 152 zł
• Fundacja Pasterstwo Transhumacyjne (zdanie: Pasterskie Beskidy - Ochrona dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego poprzez prowadzenie wypasu na wybranych halach, polanach i łąkach górskich w Beskidzie Śląskim i Żywieckim) - 266 292 zł

w ramach zadania „Ochrona przyrody i krajobrazu muraw Jury Krakowsko – Częstochowskiej”:

• Fundacja Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego (zdanie: Ochrona przyrody i krajobrazu poprzez wypas owiec i kóz) – 19 998 zł

W realizację programu w Beskidach zaangażowanych będzie około 20 baców, wypasanych będzie około 4573 sztuk owiec i 194 kozy pochodzących od około 35 hodowców. Wypasem objęte zostaną 922,22 hektary hal. Na terenie Jury Krakowsko - Częstochowskiej w realizację programu zaangażowanych będzie 2 baców, wypasanych będzie około 111 sztuk owiec pochodzących od 3 hodowców, wypasem objęte zostaną 22,22 hektary hal. W ramach realizacji zadań zakupione zostanie również wyposażenie techniczne oraz przeprowadzone działania promocyjne, m.in. warsztaty edukacyjne i prelekcje.

W ramach drugiego konkursu, obejmującego zadania promujące Wojewódzki Program - Owca Plus do roku 2027, zabezpieczono kwotę 100 000 zł. Aby dofinansować wszystkie oferty, które uzyskały pozytywną ocenę, zwiększono pulę środków przeznaczonych na konkurs do 129 871 zł. Dzięki temu dofinansowanie otrzymało 12 ofert. Umożliwi ono organizację wydarzeń mających na celu zwiększenie świadomości społecznej na temat znaczenia pasterstwa i tradycji pasterskich, zostaną zorganizowane warsztaty edukacyjne, spotkania, gry terenowe, prelekcje oraz wydarzenia kulturalne.

Po uroczystym rozpoczęciu sezonu pasterskiego gospodarze oddają swoje owce bacy, który wraz z towarzyszącymi mu pomocnikami – juhasami wyrusza na hale. Tam owce pozostają aż do jesieni, najczęściej do św. Michała, czyli do 29 września. Na czas wypasu baca i juhasi mieszkają w bacówce, która jest nie tylko schronieniem, ale służy też do wyrobu produktów z owczego mleka: oscypków, bundzu, żętycy. Rozpoczęcie sezonu pasterskiego to czas głęboko zakorzeniony w tożsamości i tradycji Beskidu Żywieckiego i  Śląskiego. Moment symboliczny od wieków wyznaczający rytm życia pasterzy, przyrody i całych lokalnych wspólnot. Dzięki pasterzom zachowany jest krajobraz Beskidów, tradycja pasterska i wyjątkowe dziedzictwo kulturowe regionu. Uroczystość przypomina także, że wypas kulturowy to żywa praktyka, która ma ogromne znaczenie dla ochrony przyrody, lokalnej gospodarki oraz promocji regionu. Dzięki pracy baców i juhasów góralskie tradycje są przekazywane młodszym pokoleniom.